Van twee zonen (een gelijkenis)

a

HOOFDSTUK I.

De eenheid der kinderen

Er was eens een vader, die een groot en machtig heer was; een koning over een zeer groot land. En hij had twee zonen. In zijn huis groeiden naast hem die zonen op, en zij leefden mèt den vader en met elkander. Zij leefden en dachten en spraken te zamen en letten aandachtig op wat binnen de muren van het huis geviel. De een wist van den ander niet, wie nu meer of minder was, of eerstgeborene de een moest heeten, dan wel de ander. Voor hun besef was het genoeg, kinderen van dien vader te zijn, wiens persoon in het gansche land zijn wederga niet vond. Want dat wisten zij met een gansch inwendige verzekering.

Wat die twee koningskinderen tezamen bond, was het onmiddellijk besef, dat nergens in het gansche land het vaderschap zulken zegen spreiden kòn, of zóó gróóte beloften kon bevatten, als in hun oogen hun eigen vader voor hèn waarborgde. De verheven persoon van hun vader belachte immers uit de hoogte elke vergelijking? Want een koning is de ééne in heel het land.

En — bij dit vaderschap van geheel bizondere gratie mòest — zij wisten het, zonder inleiding, van zichzelf — ook het zoonschap zeer bizonder zijn.

Wat zòuden zij dan twisten over eerstgeboorterecht, of onderzoek daarnaar doen? Wat men eerstgeboorterechten noemde overal buiten het paleis, dat vonden zij, ieder voor zich, in zichzelf vervuld; want eerstgeboorte beteekende — zoo voelden zij het —: overvloed van zegen, en onovertroffenheid daarvan. Het was den vader genieten, en zijn naam, en zijn rijk, naar de volheid der maat van hun gegeven leven. Waren zij niet een kleine gemeenschap van „eerstgeborenen”? Zij kenden de twisten niet, en stelden de vraag niet, wie onder hen de meeste was b. De kroon op vaders hoofd zette hun ziel zóózeer in verwondering, dat de vraag, wie eens die kroon op |364| zijn eigen hoofd dragen zou, geen oogenblik onder hen gesteld werd. Gekroond zijn, dat beteekende eenvoudig: vader zijn, hùn vader zijn. Ook groetten alle dienaren den koning-vader met den eeretitel der onsterfelijkheid. Wie zou daar kunnen twisten over het primaat? Dit ware: de groetende knechten met stomheid slaan. En zoo iets kwam nimmer in hen op. Want groetende knechten waren hun ten uiterste welgevallig. Dus leefden zij. Zij leefden simpel, en rijk, en zagen en bevonden, dat hun vader groot was en dat zijn grootheid maat noch duur ooit kennen kon.

*

Maar niet altijd wandelen koningskinderen in bloeiende parken en niet steeds zijn ze de verbaasde, maar werkelooze, toeschouwers, als hun vader uitrijdt in zijn sieraad en in de rusting van zijn groote kracht.

De tijd komt, waarin het bewustzijn eigen rijkdom wil doorzoeken en de som in woorden uitdrukken wil, de som van àl de weelde, die in vaders wezen is, en in de aanschouwing zijner oogen, en in de kracht zijner werken, en in de volheid van zijn huis!

Ook den beiden koningszonen begon het dùs te gaan. Zij ontdekten, dat er meer was dan een bloemenperk in den tuin en een rozelaar in den hof, die de hof van vader was. Zij leerden lezen; en toen ontdekten zij in hun eigen huis een verzameling van boeken en geschriften. De menschen, die hun vragen vóór waren op den immer rechten tijd, ze zeiden hun, dat die boeken „kronieken” waren, en dat er veel van hun vader in stond, ja, eigenlijk alles sprak van hèm alleen. Want het vreemde land was niet te zien, dan onder het gezichtspunt van huns vaders heerschappij. En proefde men niet uit het verhaal van vaders wèrken weer zijn wézen?

Zoo dreef de groote liefde, die de zon van vaders oogen in hun kinderziel gewekt had, hen van de bloemen naar de kronieken toe. En zij bevonden niet, dat tusschen bloemen en kronieken een tegenstelling is; het kwam, om nu eens iets in de taal der andere menschen te zeggen, het kwam niet in hen op, te bevinden, laat staan, uit te spreken, dat bloemen „leven”, en kronieken, perkamenten „dood” beteekenden; of dat bloemen en parken en extase voor vaders prachtigen uitrit „levende geest”, maar perkamenten en kronieken „doode letter” waren. Zij genoten, en zij lazen en zij |365 Leven — in bloemen en perkamenten| begrepen het niet, maar zij grepen het toch. Want ze zagen, ze lazen: váder. —

Toen kwam het over hen: letters eten, zegt men, dat wordt straks: letters doen eten.

En dit bracht in hun leven een diepe insnijding, een duidelijke verandering.

Zoolang zij nog tusschen de bloemen wandelden, konden zij niet één bloem tot vaders bloemen toe-doen; en hun verrukking over vaders schoone verschijningen op de dagen van zijn heirkracht c, och, het kwam hun voor, dat die verrukking een onmiddellijk geschenk was; en daarom een gave, die de mededeeling van den een aan den ander niet noodig had. Allen, die hun aandacht in beslag namen, deelden er in, naar het hun leek, knechten en heeren; en een ander, die om zoo te zeggen, niet in de verrukking over hun váder zou staan, zulk een ander bestònd voor hen eenvoudig nog niet. Zij leefden in den naieven kindervrede; het woord „strijd” was niet in de bloemen geschreven; dat stond alleen in de kronieken. Neen, het leven konden zij niet na-doen, niet weg-geven, niet door-geven. En voor hun besef behoefde dat ook niet.

Maar toen kwamen, gelijk gezegd, na de bloemen de letter.

Bloemen konden zij niet meedeelen.

Maar letters wel. Letters lezen wordt, naar men zegt, straks: letters schrijven. En schrijven is wel niet het leven, maar toch daarvan een vrucht en openbaring. Dus gingen zij schrijven, omdat zij leefden en omdat zij liefhadden en zij schreven dapper over hun grooten vader, hun zeer grooten en uitnemenden vader. Zij schreven, wat zij, kinderlijk, van hem wisten. Zij leenden woorden uit de kronieken, die anderen voor hen geschreven hadden en zij vonden die ontleening geen roof, maar een eersten plicht; wie vóór hen geschreven had over vader, die moest ook zijn grooten plicht aan vader volbracht hebben: den plicht van: vervuld zijn van dezen éénen vader.

Dus schreven zij, en schreven.

Want de kronieken hadden ze, maar wat ze vooral bezaten, dat was een getrouw woord van den vader over zichzelf en over zijn wezen en zijn werk. Al wat ze in de geschriften vonden van wie vóór hen over hun vader geschreven hadden, was op diens zelfgetuigenis, hetzelfde als daareven genoemd werd, gegrond, naar uitdrukkelijk hun werd meegedeeld. |366|

Zoo schreven zij, en schreven.

Want de kronieken hadden ze van wie hun waren voorgegaan; en daarbij kwam immers ook het eigen getuigenis van hun vader. Maar ze hadden ook hun eigen warme hart en hun groeiend verstand en hun begeerte tot uitdrukking van wat hun diepste gedachte was.

Maar er was nog één ding meer gebeurd. Ze hadden van oorlogen gelezen en van geruchten van oorlogen d. In de boeken, de kronieken, was vader in de antithese gezet. En zijn naam. En zijn rijk.

Neen, ze hadden met het buiten-leven, dat de antithese in de praktijk uitwerkt, nog geen gevoelige beroering gehad. Maar ze hadden vernomen van strijd van antithese. De vader en zijn naam en het rijk, — die waren niet voor allen de onbetwisten. — De letters, de kronieken, hadden verklapt, wat de bloemen hadden verzwegen.

*

En toen ze het aantal geschreven boeken met dat van hun eigen inzicht hadden vermeerderd, toen sloten zij af, hetgeen ze hadden op schrift gesteld. En keerden tot het leven terug.

Ze waren sterker geworden; ook in hun gevoel; want ze hadden zich bekend, wie hun vader was en telden mee onder degenen, die met den mond wisten te getuigen van wat met het hart werd geloofd.

Terwijl zij dus grooter werden en sterker, ging ook de wereld voor hen wijder open. De kring van hun belangstelling groeide, en die van hun waarneming ook. Ze ontdekten langzamerhand in het werkelijke leven de lieden, die het niet vanzelfsprekend achtten, te zeggen tot hun vader: wie zou u niet vreezen? e Zulke lieden — zij botsten er tegen aan, want zij waren de concrete gestalten van vlees en bloed, in wie openbaar kwam wat hun in de rijkskronieken voor het eerst ontdekt was: de dragers der anti-these, de lieden van den duisteren oorlog. Toen zágen die koningskinderen, ze zagen met deze hunne oogen, dat er ook een koninkrijk was, dat niet van hun vader was; ja, dat zijn heerlijkheid en deugd behoorden tot de dingen, die altijd werden tegengesproken.

Zij kwamen anders tegenover de wereld te staan.

Hier kwam nog bij, dat hun vader voor hun oogen — want zij |367 Perkamentenwerk, de overgang van jeugd tot rijpheid| zouden er op durven zweren, dat het niet alleen was „in” hun oogen — zich ontplooide in een andere gedaante — soms docht hun: in een ander wezen — dan hij te voren had gedaan. Zij ontdekten in hem nieuwe dingen; en hadden voor dat nieuwe nog nooit ook maar een naam gehad, noch naar het begrip ervan getast. Zijn werk was anders, dan zij tot nu toe hadden gedroomd; en, zoo al niet ànders, het was evenwel altijd meerder, breeder, grooter, dieper. De emblemen van zijn macht, die ze pas ontdekten, werden hun evenzooveel problemen; zeg, hadden zij wel ooit hun vader ècht gezien? De uniform, die ze hem zagen dragen, als hij voor hen stond en groote dingen deed, zij wisten heel zeker, dat ze nog nooit een slip ervan gegrepen hadden; en toch was het in hun dagboek geschreven, dat zij hem hadden gehouden bij zijn kleed en dat de hand zich nooit had vergist, toen zij het kleed van vader greep. Hoeveel waren nu ineens vaders attributen, die nog nimmer voor hun aandacht waren geweest; zou hun vader wel ooit van hen zijn tribuut gehad hebben? Ach, hij moest wel hebben veracht en heel ver vàn zich hebben geworpen, wat van hunnentwege tot nu toe hem was toegekomen.

Zij kwamen anders tegen over hun vader te staan.

En nòg was aan de crisis van hun toenemende wijsheid geen einde. Wie waren zij zelf geweest, en wat was tot nu toe de waarachtigheid in hun denken en de zuivere wierook van hun weesgegroet? Niet alleen werd „voor hun oogen” vaders beeld van gedaante veranderd, maar zij voelden ook heel zeker, dat hij „in hun oogen” anders was geworden, zelfs voorzoover hij voor hun bewuste waarneming in geen enkel opzicht scheen veranderd.

Zij kwamen anders tegenover zichzelf te staan.

Neen, zij vertrouwden hun eigen oogen niet meer.

En vandaag vonden zij het vreeselijk, dat te móeten bekennen, want het was hun „oordeel”.

Maar morgen vonden zij het nòg vreeselijker, als zij daarvan zouden moeten zwijgen.

Want de één zeide bij zichzelf: men heeft slechts lief, met open oogen; ik dank U, o God, dat gij mijn oogen opent, in elk geval ópent; want anders zou ik nooit weten, te hebben liefgehad.

En de ander zeide bij zichzelf: het is een zalig oogenblik, als men onder de groote menschen komt, en zelfs apostelen de hand reikt, en met een blik van wederzijdsche verstandhouding zeggen |368| kan: toen ik een kind was, sprak ik als een kind, overleide ik als een kind, was ik gezind als een kind, — maar . . . Maar. De groote menschen, vooral de apostelen, begrepen wel, wat er dan verder volgt f.

En allen zagen zij den één verlegen weenen bij God, en den ander mannelijk lachen tot en onder Gods apostelen: hij had zijn plaats onder hen, en het stond niet dwaas, naar hij bevond. Nu hij een man geworden was, had hij te niet gedaan.

Te niet doen, dat klonk ferm. |369|


HOOFDSTUK II.

Het schisma der mannen

Het werd nu wel een droevig ding, dat hier de wegen der twee zonen gingen scheiden. Droevig wás het; maar er was niets aan te doen.

Toen het bonte leven van de wereld, en het groeiend werk van hun vader, en de jeugd-crisis in hun eigen leven, toen àlles hen dwòng, te erkennen, dat hun kronieken, — ze hadden ze genoemd: confessiones — de waarheid omtrent vader niet volmaakt en zuiver konden bevatten, toen waren hun wegen uiteengegaan. En het was vreemd, het was ook al weer droevig: toen kregen ze ook voor het eerst hun twist over het eerstgeboorterecht.

De een zeide: de kennis maakt opgeblazen, maar de liefde sticht g. Dat was die ééne, die zóó tevreden had gelachen onder de apostelen (met wie hij immers had te niet gedaan hetgeen eens kinds is) dat hij niet eens met zijn broeder verlegen had geschreid de vreugdetranen bij God. Hij sprak sterke woorden; later, toen men hem erover aanviel, merkte hij driftig op, dat ze een kort begrip behelsden van de nederigheid, ja, van zelfgericht. Daar was een crisis heengegaan, naar hij zeide, een crisis, over zijn letterschrift van eertijds, de letters zijner kinderlijke dagen. Dat die letters van tusschen de bloemen geschreven waren, daarvan repte hij niet meer. Hij repte daarvan geen woord.

Men hoorde hem spreken: Ik wil de kennis niet meer; ik bezondig me niet meer aan de dwaasheid, dat ik ooit meer één letter op papier zal zetten, om te zeggen: zóó is mijn vader, en zóó is zijn werk. Zeker, ik zal hem liefhebben met groote liefde, maar de opgeblazenheid der kennis, wel, zij moge mij vergeven worden. Ik maak mij daarvan heden vrij: ik zweer dat onder alle geloofsgetuigen. (Alzoo stond hij wederom onder de gróóte apostelen).

Hij vervolgde, en sprak: Laat alle kroniekenschrijvers voortaan |370| terdege weten, dat ik althans onder hen niet meer wezen zal. Ik zal hem niet meer „bestudeeren”, mijn vader, want dat was toch maar kinderwerk. Toen ik een kind was, sprak ik als een kind. Maar nu ik man geworden ben, heb ik teniet gedaan hetgeen eens kinds was. Ik strijd liever voor mijn vader en voor zijn rijkdom, dan dat ik nog langer in letters uitdruk zijn beeld. Ook zal ik hem veel beminnen, want de liefde sticht.

Anderen hebben later gezegd: deze zoon deed verkeerd. Zij hebben gezegd: hij gaf het op, de kennis te zoeken en haar resultaat te schrijven in nieuwe boeken, maar in boeken dan toch. Hij deed het heel beslist niet meer. Hij gaf ook de liefde geen last, te schrijven door de kennis; want hij had kennis en liefde voor goed als vreemden uit elkaar gerukt.

En nog meer zeiden zij, die anderen.

Zij klaagden ook, dat deze zoon, die met vele verzekeringen van begeerten tot de zaak zijns vaders, ten strijde trok, toch geen enkelen oorlog ooit dóórzette, maar altijd begòn met een wapenstilstand, die dan de eersteacte” was zijn oorlogsverklaring. Gevraagd, waarom hij deze krijgstactiek toepaste, antwoordde hij, dat de tegenstander (deze was nu de drager van de anti-these tegen zijn vader, en tegen diens naam, en rijk, en wil), dat de tegenstander naar billijkheid moest worden bejegend. Hij had zijn crisis óók doorleefd, die vreemde, gelijk hijzelf. En het zou niet billijk zijn, hem daarover niet voluit het woord te geven. Ook die vreemde had geworsteld met de vraag naar het bestaansrecht en het wezen van zijn eigen koninkrijk. En zou het nu niet billijk zijn, hem daarover te laten uitspreken? Want al stond de oorlog op hun program, de oorlog, die altijd tot de definitieve dingen behoorde, men moest het ultimatum daarom ook altijd nader definiëeren. Want, wat ook de strijders, die hij ontmoette, van hem onderscheiden mocht, zij waren met hem verbónden in dat echt menschelijke gevoel van: wij weten niet, en zullen niet weten, en: alleen kinderen denken te weten en te mogen boekstaven in letters de attributen van hun vaderlijken koning en zijn heerschappij.

Zoo geviel het — aldus klaagden later de critische beschouwers — zoo geviel het, dat déze koningszoon altijd leefde met het plan tot den oorlog voor het rijk van vader, maar inmiddels niet kon aflaten van de permanente uitroeping van zijn 12-maal-12-jarig bestand. |371 De verloren zoon, jenseits van oorlog en vrede|

En hij zag zijn vader niet meer in het aangezicht, en worstelde niet meer met het onder woorden brengen van diens heerlijk wezen.

Later beweerde iemand, dat het verloop der dingen eigenlijk zóó heel nùchter was: want de termen van de oorlogsverklaring kòn hij dáárom maar niet vinden, omdat hij gewanhoopt had aan de mogelijkheid van het vinden van de termen van het liefdelied, dat in vredesdagen in boeken werd geschreven; geschreven in de taal van zijn kinderlijken, àl te kinderlijken dag, tusschen de bloemen, en onder de zon van vaders oogen.

Ik herhaal: ànderen dan zijn broeder zeiden dit alles van hem. Anderen zeiden het.

Want zijn broeder (gij weet het wel: hij had voor God geschreid, toen zijn jeugd haar crisis doorleefde) deze zijn broeder zelf dorst hem niet verklagen, al heeft hij veel om hem getreurd. Maar feit is: dat die zoon, van wien ik zooeven eerst verhaalde, nooit meer over vader boeken heeft geschreven, of spreuken heeft vastgelegd en met zijn signet verzegeld. Dus heeft hij ook nooit meer, om tot die boeken te geraken, uren en dagen en maanden afgezonderd, alleen maar om te denken over het hart, of in zijn bewuste herinnering terug te roepen het gelaat en het werk van zijn vader. Tenslotte kwam het er op neer, dat hij zóólang lette op de ziel van den vijand, dien hij — maar dan altijd mòrgen! — zou bestrijden, in aandacht over diens (voor zijn bedachtzaamheid pleitende) twijfelmoedigheid, en dat hij ook al weer zóólang naar binnen zag, om zijn eigen ontnuchtering zichzelf te belijden, dat hij met den rug naar vader stond. Het was hem ontgaan, dat zijn voorname vrienden, de apostelen en geloofsgetuigen, het gelaat toch naar God den Vader keerden, en een eigen geschrift bij Hem inleverden, waarin onder meer geschreven stond: zou ik niet haten, Heer, die U haten? Tot vijanden zijn ze mij h. O God, wees ons, zondaren, genadig i.

Later vond men hem: den verloren zoon.

Maar hij werd niet gevonden.

Hij bleef de verloren zoon.

Hij had geen oorlog gevoerd; het feest der overwinning was niet noodig geweest, want het feest om de mannelijkheid van de acte der critische zelfontdekking had reeds in de eerste acte van den wapenstilstand zijn ziel genomen. En al zijn feesten van voorloopige verbroedering — onder hoofsche aankondiging van nadere |372| oorlogvoering op nader te bepalen datum — al zijn feesten hadden hem met den belager van zijn vader — wilt ge: den niet-vriend van zijn vader — saamgebracht onder dezen inzet: de kennis maakt opgeblazen. Want -: hij kende zichzelf, zoo wist hij zeker; had hij niet te niet gedaan hetgeen eens kinds was?

Die kennis, ja, hoe zou men dat moeten zeggen? . . . die kennis, nu ja, ze had hem zeer opgeblazen gemaakt. En geen liefde was er meer geweest om te gaan stichten, te bouwen. Te bouwen in de gemeenschap des vaders, amen.

*

Zoo gij nu nog van den anderen zoon wilt weten: welaan, hij had zich diep geschaamd.

Ja, dat was wel het voornaamste: de schaamte. Hij had over zichzelf het hoofd geschud, omdat hij zijn kinderlijk geschreven kroniek, zijn confessie, had toegesloten met zijn zegel, en gezegd had: dit is de onveranderlijke en de volledige waarheid omtrent mijn vader. Hij wist het nu: hij had zijn belijdenis niet mogen „afsluiten”, maar dagelijks moeten herzien en uitbouwen en aanvullen en toetsen, aan het Eigen Geschrift van vader, dat hij met beter inzicht zou vermogen te lezen, naarmate hem de jaren droegen. Hij had zich geschaamd en zichzelf bezworen, dat hij zijn geschrift nooit meer zou laten liggen onder het stof, maar altijd zou blijven vernieuwen de spreuken, die hij over vaders hart en deugd en daad zou te spreken krijgen. Hij had zich zeer geschaamd, en was jaloersch geweest op alle apostelen en groote geloofsgetuigen. En zoolang hij alleen dat negatieve had — het niet-volkomen kunnen schrijven — zoolang had hij de apostelen en de grooten, met wie zijn broeder in het onweer — de crisis — ging, zeer ver boven zich gezien.

Maar God was hem te hulp gekomen, God, voor wien hij geschreid had, meer dan hij aan geloofsgetuigen de hand gereikt had. En God had hem getoond, dat het positieve geschenk van den Geest, en van de verlichting en van de kennis-met-liefde, de gemeenschap schenkt, de gemeenschap der heiligen sticht.

God had ze — eer hij het wist — ook over hem uitgebreid, die wolk der getuigen j. Hij was ingevoegd in de groote, heilige gemeenschap, door het positieve Geestesgeschenk. |373 De gevonden zoon — in het onweer van strijd en vrede|

En daardoor was het geschied, dat hij het spreuken-vastleggen, en het boeken-schrijven, en het fixeeren van zijn belijdenissen niet losgelaten had. Deden de apostelen en de groote getuigen niet desgelijks?

Daarin lag dan ook, wat hem van zijn broeder verdeelde.

Toen die andere broeder vernam, dat hij nog altijd vasthield aan het schrijven van formules, en van lang-gewikte en gewogen uitspraken over den vader en over het rijk en den naam en de macht, toen had hij gezegd: hoe lang houdt gij aan uw dwaasheid vast? Doe te niet, hetgeen eens kinds is! Hij zeide ook nog, dat de eerste eeuw, die der apostelen, geen belijdenissen in menigte bezat. Die veelheid der belijdenissen — der getuigenissen — vormde een hoogen muur tusschen de eerste eeuw en hun eigen eeuw. En omdat die andere broeder — die van daarstraks — zoo heel goed wist, dat hij het kinderlijke had te niet gedaan, en dat zijn broeder nog altijd de spreukenboeken en belijdenissen aanvulde en zuiverde, die zij samen in hun jeugd begonnen waren, daarom sprak hij bij zichzelf: ik moet wel de eerstgeborene zijn, want ik ben geestelijk de volwassene.

De ander sprak dat niet tegen, maar zei: o God, wees mij genadig. Hoe vele malen zal ik nog moeten zeggen: toen ik een kind was, overleide ik als een kind? Misschien is, wat ik vandaag doe, nog wel het werk van een kind, o mijn vader en mijn God; neen, ik ben er niet zoo gauw verzekerd van, dat ik tot den volkomen man gekomen ben k. Mogelijk doe ik straks ook nog dit te niet. Maar ik kan het spreken niet laten; en mijn worstelende, rijpende gedachten moet ik blijven vastleggen in woorden, die niet vluchtig zijn; alleenlijk: laat ze mij dagelijks weer proeven en toetsen en aan de authentieke openbaring van mijn vader zelf onderwerpen. Laat mij dagelijks bedenken, dat ik de uitspraak: „toen ik een kind was” niet mag nemen als een aanloop om al te haastig en te zelfverzekerd te komen tot de andere: nu ik een man geworden ben, heb ik het kind te niet gedaan; want dan zou dat mij een roof zijn. En dan: laat mij die uitspraak nooit losmaken van het hoofdstuk der liefde. De liefde werkt altijd, en zoekt dagelijks het aangezicht van vader en keert altijd het gelaat hèm toe.

Was het niet vreemd, dat hij later die uitspraak over hetgeen eens kinds en hetgeen des mans is, trof, juist in een hooglied der liefde? (I Cor. 13). |374|

Dus trok deze zoon niet weg van zijns vaders aangezicht. De ontnuchtering van de onvolkomendheid van het vroegere geschrift had den ander van den vader weggedreven, want het feest over eigen geestelijke meerderjarigheid vieren zonen, die de oudsten weten te zijn, graag met hun vrienden, niet onder de voogdij van vader. Déze zoon week echter van zijn vader niet; de ontnuchtering had hem ook gewond, en — ze blééf hem wonden. Zijn boeken-schrijven leek den ander — noem hem nu maar met den door hemzelf gekozen naam: den oudsten — een klaar bewijs van hoofdigheid en zelfoverschatting. Maar het wàs toch omgekeerd: de neerslag van zijn nederigheid. De „oudste” lachte om de naïviteit van den „jongste”, die waarachtig meende, over het vaderschap nog een verstandig woord te kunnen schrijven en als waarheid fixeeren. (Doch hierbij vergat hij, dat hij, de oudste, over zijn eigen zoonschap elken dag in verzekerdheid sprak, zeggende: ik ben meerderjarig). Wat deerde het den jongste? Hij schreef over vader; lei het hem dagelijks voor; en beefde; en hij wist, dat hij eerst uit vaders approbatie van het geschrevene zou mogen ontleenen het recht, om van den schrijver — zichzelf — te zeggen: nu heb ik teniet gedaan hetgeen eens kinds was.

En déze zoon is tot zijn dood toe vol gebleven van de gedachte: ik ken ten deele l. Het was, om zoo te zeggen, het sluitstuk van ieder dagstuk in zijn geschreven boek. Maar hij week niet van zijn vader. Hij beklom den muur van hoog opgestapelde boeken en geschriften: dien berg van letters. Maar zoo werd hij door dien muur aan de eerste eeuw verbonden m; de boeken, die de eerste eeuwen nog niet hadden kunnen schrijven, daarvoor hadden de apostelen zelf de pen geslepen en ze stervende in de handen der epigonen gelegd, zeggende: schrijf hetgeen ge gehoord hebt, en betrouw dat aan getrouwe getuigen n. De muur was transparant geworden: de Geest der kerkgeschiedenis en der heiligende nimmer falende kracht, had over alle boeken gelicht en was er dwars doorheen gebroken.

Vraagt gij, hoe het met de oorlogen stond? Met de oorlogen van dezen jongsten zoon?

Wel, oorlogen voerde hij tegen de vijanden van het rijk; maar hij deed dat altijd in de overtuiging, dat het strijden de keerzijde is van de liefde; immers: elke spreuk over de deugd des vaders, was niets anders dan een spreuk óók over de òndeugd van wat |375 De kennis en ook de liefde| niet uit en naar den vader was. Ook hij wist het heel stellig: gelijk mijn woorden over den grooten vrede en de zaligheid van den vader kunnen dwalen, zoo kùnnen ook mijn ultimatums aan de vijanden, of die ik er voor houd, vol van dwaling zijn. Maar: in het verkondigen van de liefde kan men dwalen, gelijk ook in het afkondigen van den oorlog. Doch: het niet vastleggen van het vredeswoord en dienovereenkomstig het niet-opstellen van het oorlogswoord moet zelf de gróótste dwaling zijn.

Deze zoon is sinds met vele zonden bezocht geweest en heeft zijn dagtaak, o zoo vaak verzuimd. Dan kwam er weer een stoflaag over zijn geschreven belijdenissen.

Maar — bij den vader is hij gebleven; en hem is vaak het gemeste kalf geslacht o. Ook is hem veel vergeven; toen heeft hij nog meer liefgehad p.


HOOFDSTUK III.

Slot

Dit is het verhaal van de twee zonen van een grooten vader. En wie nu meent, dat dit verhaal over den Vader wat zeggen wil, die vergist zich. Wie meent, dat het over de zonen voluit spreken wil, die vergist zich ook. Zelfs bedriegt zich, wie er in meent te vinden een getrouw bericht omtrent alle de verborgen werkingen in de ziel van koningskinderen als zij schrijven, of ophouden met schrijven, of handhaven: niet zoozeer het geschrevene als wel: het schrijven zelf.

Dit verhaal is maar een gelijkenis.

Het heeft dus maar één punt van vergelijking.

Doch wie bedenken wil, dat elke vergelijking hinkt, die zal misschien toegeven, dat er nog zonen zijn van den Eenen Vader hierboven, zonen, van wie dit verhaal bij wijze van vergelijking, iets naar waarheid heeft gezegd.

Er zijn onder ons ook zonen, die eerst met zichzelf twistten over den inhoud van hetgeen zij in belijdenissen schreven over hun Vader en zijn werk en wezen, doch die daarna tegen hun broeder gingen twisten over de vraag, of men met het schrijven zou ophouden, ja, dan neen. Dat eerste twisten kán hun eere zijn, vanwege de zelfkennis. Het tweede kan hun oordeel worden, om het gebrek aan kennis Gods. Zou dit laatste eenmaal komen, dan zal tevens hun zelfkennis een waan zijn gebleken, achteraf. Slechts uit de kennis Gods bewijst men de kennis van zichzelven.

Er zijn zonen, die hun belijdenis nimmer uitbouwen, nooit herzien. Laat hèn bedenken, dat dit verhaal over hen niet sprak, want zij zijn tot de probleemstelling van dit verhaal nog niet gekomen. Zij zullen niet door gelijkenissen, maar door het rauwe leven alleen kunnen worden gered.

Maar die fijnere zielen, die nog in haar begin van ontnuchtering |377 De paraenese van het schisma| over eigen stukwerk zijn, laat die overwegen. Laat ze kiezen. Laat ze de keus doen, niet vóór en vàn den zoon, die vanwege de onvolkomenheid van ons belijden en decreteeren, over God, krachtens een fout in zijn vroomheid, alle belijdenis-specialiseering in den ban deed om te smalen over „confessionalisme”. Doch laat ze, omdat zij fouten hebben leeren zien, haastig opkomen tot nóg sterker belijden, dat gezuiverd werd.

Want een fout in de belijdenis is „een” fout. Maar niet-belijden, dat is de fout.

Neen, de Vader staat te hoog voor een verhaal, dat menschen dichten; wee den mensch, die naar eigen inzicht over den Vader anthropomorphismen verzinnen zou.

Maar de zonen zijn goed genoeg voor een verhaal. De copie hebben ze zelf geleverd; laat ze weer naar elkaar toekomen, eer hun wegen zich voor altijd scheiden.

Want zonder omwegen, dit is een verhaal van den twist tusschen confessioneele en synodale en dogmatische en historische, en ambtelijk-kerkelijke binding eenerzijds, en dogmatisch indifferentisme alsmede confessioneel relativisme anderzijds.




a. Eerder gepubliceerd als ‘Van twee zonen’, De Reformatie 7 (1926v) 35,273v (27 mei 1927).

b. Vgl. Marcus 9:34; Lucas 9:46; 22:24.

c. Vgl. Psalm 110:3.

d. Vgl. MatteŁs 24:6; Marcus 13:7.

e. Vgl. Jeremia 10:7; Openbaring 15:4.

f. Vgl. 1KorintiŽrs 13:11.

g. Vgl. 1KorintiŽrs 8:1.

h. Vgl. Psalm 139:21v.

i. Vgl. Lucas 18:13.

j. Vgl. HebreeŽn 12:1.

k. Vgl. EfeziŽrs 4:13.

l. Vgl. 1KorintiŽrs 13:12.

m. Vgl. over Barth’S poging de muur tussen de eerste en twintigste eeuw transparant te maken, het vorige hoofdstuk, p. 359.

n. Vgl. 2TimoteŁs 2:2.

o. Vgl. Lucas 15:23.

p. Vgl. Lucas 7:47.







deze pagina hoort in frames, klik hier

© Appendix Vaginix Productions 2000