XI. Bedingen van wettige revisie.

a


Op grond van wat de historie leert, komt alsnu ons slotbetoog de voorwaarden aantoonen, waaronder thans revisie der Formulieren zou kunnen plaats hebben.

Een punt, waarvan het hoog gewicht niet licht kan worden overschat.

Immers, mocht het vroeg of laat, naar Gods believen, in deze landen ooit wer tot een herstel van de kerk der vaderen komen, dan zou men, ook na uitdrijving van het Modernisme en Arianisme, onder wie alsdan van orthodoxe belijdenis overbleven, terstond voor de vraag komen te staan: Op wat grondslag bouwen we dan nu?

En dan zouden zeer velen der Irenischen en ongetwijfeld ook enkelen onder de Gereformeerden, zoo predikanten als leeken, bezwaar hebben in het eenvoudig wer opnemen van de oude Formulieren en de oude kerkorde. Althans men zou, ook bijaldien nog alles bruikbaar bleek, dit toch zelf, na voorafgaand aanhooren van tegenbedenkingen, en met heldere bewustheid willen constateeren.

En draan eenmaal toegekomen, dan, het spreekt vanzelf, dan kn het niet uitblijven, of van den nen of den anderen kant, zal men den eisch opwerpen, dat eerst worde overgegaan tot revisie. |144|

Er zijn tal van orthodoxe predikanten en gemeenteleden, die zulk een revisie begeeren, overmits zij tegen tal van uitdrukkingen en leerbepalingen, in de Formulieren van eenigheid zeer ernstig bezwaar hebben, ofschoon ze aan den Gereformeerden typus niet zouden willen raken.

Maar er zijn er ook, die wel terdege het „Dordtsche” om het nu maar eens zoo te noemen, uit onze Formulieren zouden willen uitlichten, om het te vervangen door meer Luthersche denkbeelden d n door eenigszins Remonstrantsche voorstellingen de ander.

Terwijl er eindelijk nog een derde soort lieden gevonden wordt, die, hoewel met elke leerbepaling vrede hebbende, toch door meer dan n Schriftverklaring of manier van zeggen zich gedrukt gevoelen, en deswege een sobere uitzuivering niet ongaarne zouden zien.

Waar dan nog aan is toe te voegen, dat bijna door allen de gehoudenheid der kerk wordt erkend, om tegenover de vannieuws opgekomen ketterijen en den schrikkelijken afval op godsdienstig, zedelijk, maatschappelijk en staatkundig gebied, de belijdenis naar Gods Woord nader toe te lichten en breeder te omschrijven.

Maar hoe zal dat dan moeten gaan?

Naar welke regelen zal men zich bij zoo gewichtig werk hebben te gedragen?

Aan welke bedingen zal men, revideerende, gebonden wezen, om niet in ongebonden willekeur te vervallen?

Op die vragen zal dan toch een antwoord moeten gegeven worden.

Een antwoord nu te dringender noodig, wijl thans niet meer, gelijk in de 17e eeuw, de wereldlijke overheid tegen misbruik van macht en onbezonnen willekeur waken kan.

Bij stemming zulk een antwoord laten opmaken, gaat niet aan.

Want immers het is niet de vraag, hoe de meesten onder ons zouden willen dat het bij zulk een revisie toeging, maar hoe het daarbij behoort toe te gaan.

Er is een hoogere macht, waarvoor een iegelijk onzer, hetzij hij rechts of links sta, heeft te bukken.

En die hoogere macht, dat stemt men immers toe, is voor de vaststelling van de Formulieren van eenigheid niet meer de magistraat, maar alleen Koning Jezus, sprekende in zijn Woord, en dat Woord uitleggende in de oorkonden van zijn kerk.

Zoo blijkt dus vanzelf, dat op het terrein van een Gereformeerde kerk schier alles aan zal komen op de voor de hand liggende vraag: Wat leert desaangaande de historie?

En naardien de vraag: wat de historie leert? alleszins voor kalm en omstandig onderzoek vatbaar is, hebben we ter bedaring van het woelige |145| in de kerkgeesten, geen beteren raad gevonden, dan ten aanhooren van het groote publiek „de relaesen der historie” nogmaals na te vertellen en breeder dan dit dusver ooit gedaan was dit punt van historin toe te lichten en duidelijk te maken.

En al geven we na voetstoots toe, dat een kenner der geschiedenis, die onze Gereformeerde sympathien mist, op meer dan n punt licht tot een andere conclusie zal geraken, toch maken we ons sterk, dat niet licht iemand zich aan een werspreken van de alsnu in kaart gebrachte hoofdlijnen wagen zal, en dat door onze opstellen alle verdere bespreking dezer quaestie uit de sfeer der legenden wer terug zal zijn geleid naar den vasten bodem der historie.

*

Maar juist daarom scheen het ons van belang, aan het slot van ons onderzoek genaderd, nu nog kortelijk de zoo natuurlijke vraag der nieuwsgierigen te beantwoorden: Wat hieruit nu volgt voor de revisie waar wij aan toekomen?

En dan zij het ons geoorloofd drop het hier navolgende in overweging te geven.


1. De eerstkomende revisie zal een exceptioneel karakter dragen.


Aan drierlei zal dit exceptioneele liggen.

Vooreerst draan, dat er twee en een halve eeuw verliep, zonder dat er ook maar een enkele Synode-Nationaal van alle Gereformeerde kerken in deze landen samkwam.

Dit toch maakt, dat al dien tijd door de gelegenheid in rechten heeft ontbroken, om gerezen bedenkingen in den wettigen weg ter berechting aan te bieden. Waaruit valt af te leiden, dat er nu allicht meer aan bedenkingen zal zijn opgehoopt, dan anders ooit op eenige Nationale Synode zou zijn ingebracht. Iets dat te meer klemt, nu het eind der 18de en het begin der 19de eeuw n dier groote keerpunten in de geschiedenis van ons geslacht vormt, die evenals de eeuw der kerkhervorming, machtig plegen in te werken op de bestaanswijze van het bewuste menschenleven.

We zeggen dit niet zoozeer, omdat in dien tusschentijd de wetenschap vooruitging; want indien we iets van de diepte der dingen verstaan, is de wetenschap der godgeleerdheid op verre na niet meer op de hoogte, die ze eenmaal innam.

Aan historisch-critische inleiding moge thans een talent, als eertijds nooit |146| blonk, besteed zijn. In de kennis der theologia naturalis moge men vorderingen hebben gemaakt. De kerkhistorie moge een nieuw tijdperk van bloei zijn ingetreden. En ook de zedekunde verrijkt zijn meer dan ooit. Maar dit alles doet niets af aan het feit, dat in het centrum van alle theologie, d.i. in de kennisse van den levenden God en de door dien God geopenbaarde en gewerkte waarheid, dus over de eigenlijke levensquaestie der heilige godgeleerdheid een donker duister is getogen, dat nacht schijnt bij het licht dat eertijds schitterde.

Neen, wat we bedoelen is dit. Nu de denkwereld en het leven en dus ons bewustzijn zoo machtige wijziging onderging, ontstaat de zeer ernstige vraag, op wat wijs de door onze vaderen beleden waarheid, die ook wij onveranderd met hen en op hun voetspoor wenschen te belijden, met dit veelszins gewijzigd bewustzijn in bewuste aanraking en verbinding kan blijven.

En toch, dar en drop vooral komt het voor de toekomst der Gereformeerde kerk aan.

Ten andere zal de eerstkomende revisie daarin hoogst exceptioneel zijn, dat de zonderlingste geesten tegen onze Formulieren op zullen doemen.

Nu eenmaal de tucht week en het snoeien is nagelaten en zelfs geen rankje tegen den muur werd opgebonden en dus alles wild dooreengroeide, is het niet te zeggen, wat zonderlinge raadslagen er door allerlei secten en dwaalgeesten tegen onze Confessie zullen beraamd worden.

Letterlijk zal niets meer veilig zijn.

Ieder zal iets anders willen.

En tenzij de kerk haar bedingen van revisie dubbel gestreng stelle, zal er van een leiden der geesten door de macht der historie nauwlijks sprake meer kunnen zijn.

En ten derde eindelijk zal men voor het ongerief staan, dat men zal te beraadslagen hebben zonder een goede kerkorde te bezitten en zonder dus zeker te zijn van behoorlijke deputatie of ook bedwang te kunnen uitoefenen, ter doorzetting van zijn besluiten. Met welke laatste opmerking natuurlijk bedoeld is, dat allicht een predikant of gemeentelid, die in het ongelijk worden gesteld, weigeren zullen zich te onderwerpen, om heil te zoeken bij den wereldlijken rechter.

Krachtens dit geheel exceptioneel karakter zal er derhalve eenerzijds met zachter oordeel dan gemeenlijk, maar ook anderzijds onder nog strenger bedingen dan oudtijds, dienen besloten te worden.


2. De Synode-Nationaal, die tot dit werk der revisie zal samkomen, moet in al hare leden aan de drie Formulieren van eenigheid door voorafgaande onderteekening verbonden zijn. |147|


Van dezen eisch kan noch mag afgelaten.

Wij althans gaan nooit me met wie minder biedt.

En niet genoeg kunnen we den Gereformeerden in den lande deze verplichting op het hart binden, om op dit beding onwrikbaar te staan.

Bezwaar kan dit niet inhebben, want een predikant of ouderling, die uit en naar Gods Woord belijdt wat onze vaderen uit en naar dat Woord als de ontvouwing van den Raad Gods beleden, en die dus niet in verzet komt tegen de stukken der leer, maar bedenkingen heeft tegen de wijze van inkleeding, of de manier van betoog en uitdrukking, kan en mag desniettemin, deze drie Formulieren met een geruste conscintie onderteekenen, mits hij ds wel en deugdelijk zich bij zichzelven verzekerd houdt: 1º. dat zijn bedenking geheel en al steunt op Gods Woord; en 2º. dat hij bereid is, om, kreeg hij ongelijk, zich f in bijzaken te schikken, f af te zien van verdere verstoring der kerke Gods.

Dit punt, in ons historisch betoog breedelijk uiteengezet, behoeft hier dan ook niet verder betoogd!

Alleen sta hier nog bij, dat bij loslating van dezen band, elk andere band onvindbaar zou blijken.

En zonder band samkomend, zou er geen oorzaak zijn, waarom, naast Valeton Jr. een Van Koetsveld, naast een Van Koetsveld een Hofstede de Groot, naast dien wer een Prins zou plaats nemen, om aldus langs al de sporten van de ladder onzer kerkelijke grootheden allengs af te dalen tot algeheele opzijzetters der Heilige Schrift als Dr. H. Oordt en Dr. A. Pierson.


3. Aan de Heilige Schrift zou niet mogen getornd worden.


Elk gravamen, waardoor eenige uitspraak in onze Formulieren aangaande de Heilige Schrift werd aangetast, zou men niet ontvankelijk behooren te verklaren, noch ook eenige „breedere verklaring” mogen opstellen, waarin ook maar van verre eenig minder gezag aan de Heilige Schrift werd toegekend, dan ze thans op het terrein onzer Formulieren bezit.

Niet alsof we op den duur „een breedere verklaring” ook van de leer aangaande de Heilige Schrift tegenover haar verminkers, ontzielers en verscheurders niet wenschelijk zouden achten.

Maar beginnen mag men o.i. daarme niet.

Deed men dat, dan raakte alles op losse schroeven en kwam er niets meer van onze kerk terecht.

Beeds Walaeus getuigde volkomen naar waarheid: „dat de Synode door |148| de Heilige Schrift wordt geoordeeld, niet omgekeerd de Schrift door haar. Zijnde zij 6D4JfJ"J@H d.i. „vallende buiten alle berechting van menschelijke vierschaar!”

En eerst later, als er wer eenige gang, eenige wasdom uit Christus, eenige gezonde en normale krachtsontwikkeling in de kerken dezer landen merkbaar zal worden, dan, maar ook dan eerst zal de tijd zijn aangebroken, waarop men zonder gevaar van zich aan Gods heiligheden allerschrikkelijkst te bezondigen, over het stuk der ingeving, den inwendigen samenhang en het canoniek gezag der Heilige Schrift zijn oprechte belijdenis tegenover de loochenaars van Gods Woord breeder zal kunnen uiteenzetten.


4. Aan de Heilige Schrift alleen zij zulk een Synode bij haar uitspraken gehouden.


Dit spreekt vanzelf, maar dient dan toch uitgesproken.

Daarover mag quaestie noch twijfel bestaan.

Bij elk ander kerkelijk geschil gaat het pleit op hetgeen rechtens in de Formulieren vaststaat.

Maar komt het er op aan, om juist te beslissen, of iets in die Formulieren ook nog verder vaststaan zal, dan natuurlijk gaat het pleit alleen op het fundament van alle waarheid, gelijk dit ook in het getuigenis van profeten en apostelen der wereld gegeven is.


5. Ze kome sam niet met den last om te revideeren; maar ga hiertoe dan slechts over, als dit haar zelve oirbaar dunkt en raadzaam.


Een gansch ordinaire voorzichtigheidsbepaling.

Er mag niet zoo maar, zonder eerbiedenis, gesproken worden van „dat de wetenschap zveel is vooruitgegaan!” en van „dat wij niet meer het keurslijf der vaderen kunnen aantrekken!” en van „dat wij de taal van onze eeuw moeten spreken!” en wat dies meer zij, als stond het reeds vooruit vast, dat de Formulieren z als ze nu daar liggen, in elk geval niet konden, niet mochten en dan ook niet zouden blijven.

Over dat alles valt vooruit niets te beslissen.

Daar kan niemand onzer vooraf anders dan een voorbarig oordeel hebben.

Dt is het juist wat zulk een geestelijke Synode dan eens zien zal.


6. Zulk een revisie zal moeten plaats hebben bij wijze van ingediende, welomschreven klacht, niet bij manier van losse examinatie. |149|


Vooral bij de ontzettende verwarring der geesten, waaraan we thans toe zijn, kan dit niet anders.

Van een losse discussie over elk artikel, elke zinsne, elken regel en elk woord zou doodeenvoudig niets terecht komen.

Dat wierd Babylon op en top.

En de eenige weg om tot ordelijk beraadslagen, nauwkeurig toetsen, rijpelijk overwegen en Godgevallig besluiten te komen, zou daarom zijn, dat de Synode de classes verzocht schriftelijk aan haar te zenden alle voorstellen tot ampliatie of alteratie der Formulieren, die door de predikanten, ouderlingen of gemeenteleden onder heur ressort mochten zijn ingediend.

Zulke voorstellen zouden dan van woorde tot woorde dienen aan te geven en uit te drukken wat men breeder en anders in onze Formulieren wenschte geschreven te zien, met volledige adstructie van de gronden, waaruit de noodzakelijkheid tot wijziging en de gepastheid van de voorgestelde verandering bleek.

Voorts zou ieder zulk een voorstel op eigen naam moeten indienen, zoodat men wist met wien men te doen had, en wat ieder inleveraar van voorstellen met zijn eigen voorstel wilde.


7. Geen revisie zou mogen plaats hebben, waardoor het specifiek Gereformeerde karakter van onze kerk werd aangetast.


Ieder stemt toe, aat een revisie niet te pas zou komen en naar recht en billijkheden op het allergestrengst te veroordeelen zou zijn, waardoor men onze Formulieren poogde om te zetten in een Joodsche confessie.

Ieder geeft ook toe, dat geen Synode, hoe wijdluftig ook, ooit de macht zou hebben, om van onze kerk een Turksche kerk te maken. Of ook een heidensche.

Ieder erkent voetstoots, dat de Synode elk zedelijk recht zou missen, om in onze Confessie wer de mis in te voeren en ons Roomsch te maken.

Maar is dit zoo, welnu dan spreekt het ook vanzelf, dat geen Synode, met wat macht of gezag ook bekleed, ooit recht of bevoegdheid kan hebben, om ons Doopsgezind te doen worden, of ons Irvingiaansch, of Luthersch, of Darbistisch, of Remonstrantsch te maken, om de eenvoudige reden, dat onze kerk dan eenvoudig zichzelve zou ontbinden, en wij elk op onze eigene gelegenheid naar de Lutheranen of Mennonieten konden overgaan.

Hierme is dus duidelijk aangewezen, binnen welke grenzen zich zulk een revisie bewegen moet.

Raken aan wat ons van andere kerken specifiek onderscheidt en dus ons Gereformeerd karakter kenmerkt, dat mag ze niet. |150|


En 8. Zou de tegenwoordigheid op zulk een Synode van deputaten van andere Gereformeerde kerken, ons alleszins gewenscht voorkomen.


Onze kerk is nooit een „apart Nederlandsch kerkje” geweest.

Steeds hebben we ons als een deel der wereldkerk gehandhaafd, en bleven we als zoodanig van onze geloofsgemeenschap met de Schotsche, Amerikaansche, Fransche, Zwitsersche, Duitsche en Boheemsche broeders ons steeds helder bewust.

Kon men derhalve ook deze kerken bewegen ons mannen te zenden, wier naam stond onder de Confessie van hun eigen kerk, gelijk die in de dagen der Hervorming door onze kerk erkend is, dan kon het veel beter dan een Presbyterian Council, tot sterking van den eenheidsband bijdragen, indien men in stille vreeze voor Gods aangezicht aan het wer opwekken van een gemeenschappelijk belijdenis-leven de hand sloeg.




a. Eerder gepubliceerd als ‘Revisie der Formulieren van eenigheid’ XI, De Heraut No. 79 (15 juni 1879).







deze pagina hoort in frames, klik hier

Appendix Vaginix Productions 2000